Warning: call_user_func_array() expects parameter 1 to be a valid callback, function 'idealtheme_fun_google_fonts' not found or invalid function name in /home/kollekti/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 286
اعتصاب | سرگی آیزنشتاین | ۱۹۲۵ | ۹۵ دقیقه

STRIKE (STACHKA) | SERGEI EIZENSTEIN

تبیین ماهیت نسبت میان تصویر و سوژگی هماره از خصلت‌نماترین و جدل‌برانگیزترین بحث‌های سینمای سیاسی بوده است. از یک سو عده‌ای بر آن بوده‌اند که تصویر به ذات منادی از خود بیگانگی و لاجرم انفعال است و اگر بنا به مداخله ایجابی در تاریخ است، می‌بایست تصویر را به سویی افکند و کار را از بلاواسطگی کنش سیاسی آغاز کرد. از سوی دیگر اما کم نبوده‌اند متفکرینی که در تصویر، و لاجرم در سینما به عنوان غایت تاریخی تصویر، حضور گاه گنگ و گاه روشن آن چنگ‌اندازی را حس کرده‌اند، که می‌تواند با سامان‌بندی دوباره تاریخ، با گشایش عرصه‌ی امکانی نو، سوژگی سیاسی را احیا و تاریخ را جا کن کند.
آیزنشتاین در این نبرد متعلق به اردوگاه دوم است. برای او واژه “سازمان‌یابی” اساسی‌ترین تعین هرگونه غرض‌ورزی مترقی سیاسی‌ست. پس هیچ دور از ذهن نمی‌نماید که سیاست تصویر را در گونه‌ای سازمان‌یابی قصدمند جست و جو کند، و این را شاید بتوان موجزترین خوانش از نظرگاه او نسبت به مونتاژ خواند: سرهم‌بندی تصویر به گونه‌ای که به قسمی فراروی تاریخی منتج شود.
“اعتصاب” از روشن‌ترین نمونه‌های این نظرگاه در آثار آیزنشتاین است. او تصاویر شکست یک اعتصاب را، که متعلق به سال هزار نهصد و سه است، به گونه‌ای بازآفرینی و در ماشین فیلمش سرهم‌بندی می‌کند، که خود راه فراروی موثر از وضعیت را پیش روی تماشاگران بگذارند. به تعبیری دیگر او با اتکا به مونتاژ تاریخ را به شیوه‌ای سازمان‌بندی می‌کند که سازمان‌یابی موثر مد نظر او به سال هزار و نهصد و بیست و پنج، چون موثرترین روش انحراف از تاریخ حقیقتا موجود، در نظر آید.
چهارشنبه این هفته به تماشای “اعتصاب” آیزنشتاین خواهیم نشست، تا نه تنها در باب این استراتژی سیاسی کردن تصویر مداقه کنیم، بلکه ریشه‌های عینی و تاریخی این نگاه را بکاویم، و درباره معاصر بودنش نیز پرسش‌هائی معاصر طرح کنیم.

  • گزارش جلسه اکران

    «آنچه زیر پرسش په باید کرد؟ پنهان شده بود، ایده ی «اعتصاب عمومی» است.
    اما برای جهان امروز ما، پاسخ پرسش «چطور تمامش کنیم؟» اعتصاب انسانی است. اعتصاب عمومی استثمار را در فضا و زمان محدود فرض می‌کرد،
    و برایش، بیگانه‌سازی پدیده‌ای جزئی بود که به دشمنی قابل شناسایی و در نتیجه قابل شکست بر می‌گشت.
    اعتصاب انسانی برای دوره‌ای است که مرزهای میان کار و زندگی محو شده است.»

    در چهارشنبه ای که گذشت به تماشای فیلم اعتصاب ساخته آیزنشتاین نشستیم. فیلمی با پیچیدگی های روایی وشخصیت پردازی و فرمال که روایت گر یک اعتصاب شکست خورده در روسیه پیش از انقلاب است.
    در میان صحبت های تماشاگران نظرهای متفاوتی را میشود پیگیری کرد:
    -آیزنشتاین در این فیلم بر نقطه شکست در جنبش کارگری تاکید دارد. چنان که در ابتدای فیلم درباره ضرورت سازماندهی طبقه کارگر حرف میزند. آیا میشود نتیجه گرفت که در نبود سازماندهی، حرکت های اجتماعی محکوم به شکست می شوند؟
    -کارگردان در این فیلم از دل کلیشه ها به جنگ کلیشه میرود. چرا که هر کلیشه ای در دل خود هسته ای حقیقی دارد. نشانی از واقعیت که میتوان در کلیشه ها ردیابی کرد. و به این اعتبار شاید بتوان گفت وظیفه هنرمند به نوعی آشنایی زدایی از کلیشه هاست.
    -“اعتصاب” به نوعی روایتگر رویارویی طبقه ای در برابر طبقه ای دیگر است. کارگرانی که از کمترین حقوق محرومند دست به اعتصاب میزنند و ابزارهای کار را رها میکنند تا قدرت را از نو بنا کنند.
    فیلم “اعتصاب” با همه پیچیدگی ها و ظرافت هایش در یک جلسه قابل بررسی نیست. چنانکه پرسش های بیشماری برای همه ما مطرح شد که هر کدام میتوانند مدخل تازه ای باشند برای آنکه ما به اکنون و شرایط موجود درست تر بنگریم. از جمله این پرسش ها:
    *آیا اعتصاب کارگران، رها کردن کارخانه و ابزار کار، کنار کشیدن از قدرت تلقی میشود؟
    *آیا در شکل تازه ای که مناسبات سرمایه داری به خود گرفته است همچنان اعتصاب موضوعیت و ضرورت دارد؟ و اگر باید به دنبال جایگزینی برای اعتصاب به معنای کلاسیک آن باشیم، چه چیزی می تواند جایگزین آن شود؟
    *فیلم “اعتصاب” چه قدر سندیت تاریخی دارد و چه اندازه مناسبات صنعتی که در آن به نمایش درآمده با شرایط تاریخی آن مطابقت دارد؟
    *آیا میتوان گفت که آیزنشتاین در این فیلم تا حدی نقش زنان را نادیده گرفته است؟
    و پرسشهای متعدد دیگر که بی شک پاسخ آنها تنها در تصاویر یک فیلم و ورق های یک کتاب پیدا نخواهد شد. شاید که تاریخ در چشم انداز گسترده و در دل تصاویر یگانه اش پاسخ بسیاری از این سوال ها را پنهان کرده باشد.

     

  • برای  دریافت فیلم «اعتصاب» و زیرنویس آن با نشانی ایمیل film.kollective@gmail.com تماس بگیرید.