درباره‌ی خشونت | یوران اولسون | ۲۰۱۴ | ۹۰ دقیقه

CONCERNING VIOLENCE | GÖRAN OLSSON

در اکران‌های قبل فیلم «گزیده قدرت سیاه» را از یوران اولسون فیلمساز سوئدی دیدیم. شیوه‌ی تاریخ نگاری اولسون با استفاده از تصاویر آرشیوی، پتانسیل فراموش شده‌ی مبارزات تاریخی را به آنها باز می‌گرداند و ما را وادار به موضع گیری و تعیین نسبت خود با تاریخ مبارزات رهایی بخشی سازد.

در فیلم «درباره‌ی خشونت»، اولسون به سراغ مبارزات چریکی منتشر و گاه ملی در قاره‌ی آفریقا می‌رود. در این فیلم نیز تصاویر از آرشیو دیده نشده ی تلویزیون ملی سوئد انتخاب شده‌اند. و این بار روایت روی تصاویر به مقاله‌ی فرانتس فانون چریک – نظریه پرداز مبارزات رهایی بخش آفریقا تعلق دارد. تعریف فانون از نیروی رهایی بخش خشونت، و ناگزیری آن برای دفاع از خود در کشورهای استعمارزده می‌تواند فصل مشترک این فیلم-جستار با مبارزات سیاهان آمریکا در فیلم گزیده قدرت سیاه باشد.

مقدمه‌ی گایاتری اسپیواک بر فیلم نشان می‌دهد که تعدد جبهه‌ها برای مبارزه چه قبل و چه بعد از مبارزات رهایی بخش دهه‌ی شصت و هفتاد میلادی همواره مساله‌ای در مقابل نیروهای پیشرو بوده‌است. تا جایی که استعمارگر و تحت استعمار (همچون استثمارگر و تحت استثمار) در جنگ مشترکی علیه زنان همسنگر هستند: این تصویر به خوبی در صحنه‌ی ونوس سیاه فیلم تجلی یافته است.

  • گزارش جلسه اکران

    این هفته به دیدن فیلم «درباره خشونت» نشستیم؛ فیلمی که براساس کتاب فرانتس فانون نوشته است. فانون در این کتاب به استعمارزدگی و جوانب آن و چگونگی مبارزه علیه استعمار می‌پردازد. یوران اولسون در این فیلم در نه پرده به ماهیت خشونت‌آمیز استعمار براساس محتوای کتاب فانون مانند فقر روحی و خشونت بر استعمارزده‌ها می‌پردازد و به خوبی توانسته‌است تصاویری از چرایی جنبش زیمبابوه و گینه بیسائو در مقابل چشمان مخاطب بگشاید و اینکه خشونتی که فانون گفته‌است به چه معنایی به کار می‌رود. در ابتدای فیلم شاهدِ خوانشِ گایاتری اسپیواک متفکر معاصر پسااستعماری درباره خشونت یاد شده فرانتس فانون بودیم؛ به اعتقاد اسپیواک خشونت فرانتس فانون تا کنون نزد روشنفکران غربی چون ژان پل سارتر نیز دچار بدفهمی شده‌است. در همین راستا می‌توان گفت که تمامِ فیلم رسالتِ همین فهم جدید از مفهوم خشونت و شناختِ استعمار و مبارزات رهایی بخش ضداستعماری است.
    بعد از فیلم در ابتدا به مبحث استعمار پرداخته شد و اینکه استعمار که هم معنا با عمران و آبادی است، ایدئولوژی است که توسط اندیشه غربی برای استعمار و استثمار سرزمین‌هایی چون آفریقا و هند و… در کار بوده‌است. و همچنین اینکه استعمار ابعاد وسیعی دارد و به طرق مختلف زندگی این مردمان را در خدمتِ خودشان درآورده‌اند. همچنین به مفهوم خشونتِ فیلم پرداختیم، در ابتدا بحث شد که خشونتی که فانون می‌گوید خشونتی انتخابی نیست و بنتا بر ضرورتِ زیستِ آنها رخ می دهد و همچنین بر سر اینکه فانون از مفهوم خشونت آنچنان که در اذهان ما جای گرفته و در اندیشه ما هست دفاع نمی‌کند، بلکه ابتدا از ابعاد خشونتِ تحمیل شده بر مردم استعمارزده یاد می‌کند و در این بستر آن را توضیح می‌دهد. از دیگر مباحث مطرح شده در این فیلم ضرورت بررسی تاریخ استعمار و رابطه با آن استثمار است. اینکه تاریخ مستعمره‌ها توسط استعمارگران مصادره شده است و اینکه حق تعیین سرنوشت مردمان این سرزمین‌ها با خودشان است و در همین راستا از این بحث شد که آیا امکانِ ساخت جهانی نوین آنچنان که متفکرین پسااستعماری چون فانون معتقدند چگونه میسر است؟
    از دیگر مباحث مطرح شده در فیلم ضرورت پرداختن به بحث مستعمرین بدون به دام افتادن در نگاه پیش داورانه غربی است؛ نگاهی که آن‌ها را از سوژگی تهی می‌کند و باز با مفاهیم و دید نگاه غربی به آنها می‌پردازد. از این‌رو ما سعی کردیم براساس بن انگاره اصلی متفکرین پسااستعماری تحت اینکه«آیا فرودستان می توانند سخن بگویند؟» به این مبحث بپردازیم که اجتناب از این نگاه تا حد زیادی برای ما دشوار شده‌است و دقیقاً همین مسئله است که باید بدان پرداخته شود. زیرا که همیشه مردم مستعمرات به عنوانِ یک دیگری، هیولا، غیر متمدن پرداخته شد که باید مسیر غرب را برای رسیدن به پیشرفت بپیماید، در صورتی که در فیلم هم شاهد آن بودیم که پروژه پیشرفتِ غربی همراه بوده‌است با گرسنگی، استثمار، خشونت و مفهوم فردی از نوع لیبرالی و ضد جمع بودن. از اینرو چرایی دعوت فانون به اینکه رفقا جمع شوید برای مرگ بر اروپا و ساختِ جهانی نوین برایمان ملموس شد.

  • برای  دریافت فیلم «درباره‌ی خشونت» و زیرنویس آن با نشانی ایمیل film.kollective@gmail.com تماس بگیرید.