دکترین شوک | مایکل وینترباتم | ۲۰۰۹ | ۸۰ دقیقه

THE SHOCK DOCTORINE | MICHAEL WINTERBOTTOM

آیا بازار آزار جهانی به شکلی دموکراتیک تمام جهان را تسخیر کرد؟ آیا لیبرالیسم بازار دیر یا زود با دموکراسی سیاسی همراه خواهد بود؟ چگونه است که هر بار بحرانی به وجود می‌آید، نابرابری موجود چیرگی بیشتری پیدا می‌کند، از هزینه‌های عمومی کاسته و یک درصد ثروتمند جامعه ثروتمند می شوند، و در نهایت جهان – همچون رمان ۱۹۸۴– بیش از پیش یک شکل می شود؟

پروژه‌ی نائومی کلاین در دکترین شوک، با فاصله گرفتن از تئوری های توطئه (مانند اینکه در یازده سپتامبر هیچ یهودی‌های در برج های تجارت جهانی حاضر نبود)٬ نشان می‌دهد که سرمایه‌داری چطوری آموخته از فاجعه به نفع خود استفاده کند؛ خواه این فاجعه یک حادثه ی طبیعی مانند سیل یا سونامی باشد، خواه یک فاجعه یا حادثه طبیعی مانند سیل یا سونامی، خواه یک فاجعه مصنوع مانند جنگ عراق به بهانه‌ی سلاح هایی که هرگز وجود نداشت

  • گزارش جلسه اکران

    چهارشنبه ۲۲ شهریور اقتباس مایکل وینتربام از کتاب دکترین شوک نائومی کلاین را دیدیم. فیلم با پدیده شوک درمانی دکتر «ایوون کامرون» در حیطه روانپزشکی شروع می شود و بعد به تاثیر رویکرد شوک درمانی در اقتصاد و سیاست می پردازد؛ تمثیل شوک درمانی جهت پاک کردن تمام حافظه ی یک پیکره ی بحران زده (آن هم به عنوان درمان) وارد گفتار سیاسی شده  و اینکه چگونه عده ایی از آن برای مقاصد اقتصادی و سیاسی بهره می برند، موضوع کلیدی فیلم است.  نائومی کلاین مسئله مهندسی کردن و سواستفاده از بحران را  «سرمایه داری فاجعه محور» می نامد. فیلم از وقایع آمریکای لاتین و شیلی، به تاچر و ریگان، سپس به فرایند نئولیبرالیسم در روسیه و بلوک شرق پس از فروپاشی پرداخت و در آخر به مسائل جنگ کشورهای خاورمیانه می پردازد.

    این فیلم در ابتدا ما را با پرسشگری از ماهیت سرمایه داری و پدیده بحران مواجه کرد و اینکه کدام بحرانها ذاتی سرمایه داری است.  نسبت بحران های ادورای و ساختاری با گرایش شوک درمانی چیست؟ آیا پدیده هایی نظیر تضاد کار وسرمایه، محدودیت منابع طبیعی، و نرخ نزولی بهره نیز می توانند در دکترین شوک جایی داشته باشند؟ در ادامه محوریت بحث بر مسئله تفاوت بین شوک و بحران پیش رفت و همچنین  نظراتی با تاکید بر این تفاوت مطرح شد. ایده هایی چون، بحران منطق سرمایه داری است، اما شوک راهکاری برای رفع بحران است که به صورت ارادی از سوی نهادها یا افرادی نظیر فریدمن انجام می شود. عادی سازی فجایع سرمایه داری نیز به عنوان شکلی دائمی از شوک مورد کندوکاو قرار گرفت و البته جایگاه جنگ به عنوان الگوی غایی دکترین شوک. در ادامه پرسیدیم که دکترین شوک تا چه حد وضعیت امرو ما  را تبیین می کند  و تجربه ی تاریخی ما از آن به چه صورت بوده است؟ برخی از ما براین باور بودند که دوران¬های متفاوت سرمایه داری و خصلت بحرانها و شوکها در آن متفاوت بوده است. پیچ ناگهانی گفتار جامعه شناسی به راست گرایی و رویکردهای امنیتی پس از یازده سپتامبر از دیگر سویه های دکترین شوک بود که به بحث گذاشته شد. در آخر تلاش کردیم از گرایش صرفا سلبی دکترین شوک برای توصیف سلطه ی جهانی نئولیبرالیسم به سمت راه هایی برای مقاوم شدن در برابر آن برسیم. البته مقاوم شدن در برابر شوک می تواند نوعی درماندگی آموخته و کرختی نسبت به وضعیت را تداعی کند. اما در مقابل گسترش شبکه های اعتماد و همبستگی و حفظ قطب نمای انتقادی خویش در تحلیل ساز و کار سرمایه در کنار تلاش برای حفظ و ثبت خاطرات و تاریخ مان می تواند راه های بدیلی برای دکترین شوکی باشد که در آینده نزدیک با آن مواجه خواهیم شد.

    دو نکته به بهانه‌ی اکران ۳۹ ،و دکترین شوك در برابر ترامپ | عادل خسروشاهی

    رسانه‌هاي جریان اصلی در سراسر دنیا، اگرچه از طیف‌هاي گوناگون و با پایگاه‌هاي فکري متفاوت و متضادي هستند، همگی نسبت به یک روایت واحد همگرا هستند؛ صورت بندي کل اجتماع در قالب ارباب/رعیتی.

    محتواي رسانه‌ي اصلی، عمدتا بر مبناي گزارش روزمره‌ي اخبار تولید می‌شود. اما هم زبان گزارش و هم گزینش اخبار پیرو طرز فکري ست که امروز تقریبا تمام فضاي به اصطلاح «سیاسی» را به اشغال خود درآورده. دکترین رسانه‌هاي جریان اصلی به ویژه معطوف به راس دستگاه حاکمیت و پرداختن به شخصیت‌هاي حاکمان است. انگار هر ملتی مستقیما و بلافاصله تابع رفتار حاکمش است. هر ملتی برابر حکومتش دانسته می‌شود و سرنوشت ملت‌ها لاجرم محصول شطرنج سیاسی میان حاکمانشان است. دوگانه‌اي ارباب/رعیتی کمابیش همه جا تکرار می‌شود و در آن آزادترین رعیت‌ها، اتفاقا دموکراتیک‌ترین آنها است. رفتار حاکمان با یکدیگر آینه‌ي رفتار مردمان با یکدیگراست و خنده و دعواي دو حاکم نشان صلح و جنگ بین دو ملت است: تعریفی از نظام جهانی که از یک سو مخصوصا معطوف به افراد صاحب صندلی در راس هر نظام بوروکراتیک و ملی است و از سوي دیگر نگاهی صرفا عددوار به ملت‌ها دارد.

    دانلود مقاله

  • برای  دریافت فیلم «دکترین شوک» و زیرنویس آن با نشانی ایمیل film.kollective@gmail.com تماس بگیرید.